XLR, 6.3 mm Jack, RCA ve Speakon Konnektör Rehberi

Profesyonel ses sistemlerinde dört temel konnektör kullanılır: XLR dengeli (balanced) mikrofon ve hat sinyali için, 6.3 mm jack enstrüman ve hat bağlantısı için, RCA dengesiz tüketici seviyesi sinyal için, Speakon ise amfiden hoparlöre giden yüksek akımlı hoparlör hattı için. Hangi konnektörün kullanılacağını cihazın çıkış tipi ve kablo mesafesi belirler.

Balanced ve unbalanced farkı

Dengesiz (unbalanced) kabloda iki iletken vardır: sinyal ve toprak. Kablo uzadıkça çevredeki elektriksel gürültüyü anten gibi toplar; 5-6 metreden sonra uğultu ve cızırtı belirginleşir.

Dengeli (balanced) kabloda üç iletken vardır: sıcak (hot), soğuk (cold) ve toprak. Sinyal, biri ters fazda olmak üzere iki kez taşınır; alıcı uçta ters faz geri çevrilip toplandığında her iki iletkene eşit binen gürültü birbirini yok eder. Bu sayede dengeli hat 50-100 metreye kadar temiz kalır.

• Dengeli: XLR, TRS (stereo görünümlü 6.3 mm jack, hat sinyalinde balanced kullanılır)
• Dengesiz: RCA, TS (mono 6.3 mm jack)

Sahnede, konferans salonunda ve uzun kablo çekilen her yerde dengeli hat tercih edilir.

XLR: standardın kendisi

XLR, kilitli gövdesi ve dengeli yapısıyla mikrofonların ve profesyonel hat bağlantılarının standardıdır. 3 pinli tip ses için kullanılır ve pin dizilimi uluslararası olarak sabittir:

• Pin 1: toprak / şase (ekran)
• Pin 2: sıcak (hot, +)
• Pin 3: soğuk (cold, −)

Sinyal her zaman erkek konnektörden çıkar, dişi konnektöre girer. Mikrofon gövdesinde erkek XLR bulunur, kablonun mikrofona takılan ucu dişidir; kablonun mikser girişine takılan ucu ise erkektir.

Katalogda kablo üzerine monte edilen CK103 (3 pin erkek) ve CK100 (3 pin dişi) ile panel üzerine monte edilen şase tipleri CK109 (erkek şase) ve CK106 (dişi şase) bu dizilimde üretilir. Amphenol tarafında AG3F ve AG3M gibi mini XLR modelleri ile kablosuz mikrofon belpack'lerinin küçük konnektörleri karşılanır; katalogda upTech CK200 mini XLR de bulunur.

4 ve 5 pinli XLR ses sinyali taşımaz; 4 pin genelde intercom ve kamera ışığı beslemesinde, 5 pin ise DMX aydınlatma kumandasında ve stereo intercom'da kullanılır (CK104, CK105, CK111). DMX hattına mikrofon kablosu takmak yaygın bir hatadır; DMX kablosunun empedansı farklıdır.

6.3 mm jack: mono (TS) ve stereo (TRS)

6.3 mm jak, uçtaki halka sayısıyla ayırt edilir:

• TS (iki bölge, mono): uç = sinyal, gövde = toprak. Gitar, klavye ve enstrüman çıkışları için. Dengesizdir, 5-6 metreyi geçmemelidir. Katalogda KS200 (plastik), KS202 (metal), KS204 (gold) bu tiptir.
• TRS (üç bölge, stereo): uç = sol/sıcak, halka = sağ/soğuk, gövde = toprak. İki farklı işte kullanılır: kulaklıkta stereo sinyal, mikser insert ve hat çıkışında dengeli mono sinyal. Katalogda KS201, KS203 ve KS205 bu sınıftadır.
• Şase (panel) tipi: cihaz üzerine monte edilen dişi jaklar; KS210-1 mono şase ve KS214 kilitli şase jak örnektir. Amphenol tarafında ACPM-GB düz ve ACPM-RB 90 derece erkek jaklar bulunur.

Mono kabloyu TRS soketine takmak sinyali kaybettirmez ama dengeli hattın avantajını yok eder ve bazı cihazlarda seviye düşüklüğü yapar.

RCA ve Speakon

RCA (fono/cinch) dengesiz, tüketici seviyesi (−10 dBV) bir bağlantıdır. CD çalar, TV, DJ mikseri ve ev sistemi girişlerinde kullanılır. Renk kodu alışkanlığı yerleşmiştir: ses için beyaz (sol) ve kırmızı (sağ), kompozit video için sarı. Katalogda KS300 erkek gold, KS301 dişi gold, KS309 dişi şase tipleri; Amphenol tarafında ACPR-RED, ACPR-WHT, ACJD-BLK panel tipleri yer alır. RCA'da 3-4 metrenin üzerine çıkmamak iyi bir kuraldır.

Speakon, amfi çıkışından hoparlöre giden yüksek akımlı hattı taşımak için tasarlanmış kilitli konnektördür. Neden jak değil de Speakon:

• Kilitlenir, sahnede kazara çıkmaz.
• Temas yüzeyi geniştir, yüksek akımda ısınmaz.
• Takılı değilken temas noktaları dışarıdan erişilemez; çalışan amfinin ucuna elle dokunma riski ortadan kalkar.

2 pin tek kanal, 4 pin ise çift kanal (bi-amp) veya yedek hat taşır. Katalogda SP100 (4 pin), SP102 (mini kare şase), SP104 (ara konnektör); Amphenol tarafında SP-2-F, SP-4-F ve panel tipi SP-4-MD bulunur. Hoparlör kablosunu asla mikrofon kablosuyla değiştirmeyin; mikrofon kablosunun kesiti amfi akımını taşımaz.

Çevirici kullanırken

Farklı dünyalar arasında geçiş için çevirici adaptörler kullanılır: KS421 (6.3 mm stereo erkek → 2 RCA dişi), KS418 (1 RCA erkek → 6.3 mm stereo dişi), CA108 (3 pin XLR dişi → RCA erkek), KS402 (6.3 mm stereo erkek → 3.5 mm stereo dişi). Pasif çevirici yalnızca fişi dönüştürür; seviye farkını (profesyonel +4 dBu ile tüketici −10 dBV arası) düzeltmez. Uzun mesafede ve seviye uyumsuzluğunda DI box veya ACD100 gibi aktif ses çeviriciler kullanılır.

Nokta Elektronik, upTech ve Amphenol ses konnektörlerini stoktan tedarik eder. Ürünlere XLR Konnektörler ve 6.3mm Fişler kategorilerinden ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

XLR pin dizilimi neden önemli? Pin 2'nin sıcak olduğu standart dışına çıkan bir kablo, sistemdeki diğer kanallarla ters fazda çalışır ve iki kanal toplandığında bas kaybı yaşanır. Lehimlerken 1-toprak, 2-sıcak, 3-soğuk dizilimini koruyun.

Mono jak ile stereo jak arasındaki fark nedir? Mono (TS) jakta bir halka, stereo (TRS) jakta iki halka vardır. TS dengesiz tek kanal taşır; TRS ya stereo iki kanal ya da dengeli tek kanal taşır.

RCA kablo kaç metre çekilebilir? RCA dengesizdir; 3-4 metrenin üzerinde gürültü ve tiz kaybı başlar. Daha uzun mesafede XLR veya dengeli TRS hatta geçmek gerekir.

Speakon yerine jak kullanabilir miyim? Düşük güçte çalışabilir ama önerilmez. Speakon kilitlenir, yüksek akımda ısınmaz ve temas noktaları korunaklıdır; jak bu üç konuda da geride kalır.